108 సంఖ్యకు బౌద్ధంలోనే కాదు.. ఇది అనేక సంప్రదాయాల్లో ప్రాముఖ్యత పొందిన సంఖ్య. భారతీయ జ్యోతిష శాస్త్రంలో 12 రాశులు, 9 గ్రహాలు కలిపి 108 అవుతాయి. యోగ సంప్రదాయంలో శరీరంలోని ప్రధాన నాడులు 108గా చెప్పబడతాయి. ఖగోళ అంచనాల్లో భూమి, సూర్యుడు, చంద్రుడు మధ్య దూరాలకు సంబంధించిన లెక్కల్లో కూడా 108 సంఖ్యకు సమీప సంబంధం కనిపిస్తుంది. జపాన్ బౌద్ధ సంప్రదాయంలో 108 పాపాలను సూచిస్తూ ఆలయ గంటలను 108 సార్లు మోగించే ఆచారం ఉంది. ఈ విధంగా 108 ఒక సాంస్కృతిక మరియు ఆధ్యాత్మిక ప్రతీక సంఖ్యగా అనేక ప్రాంతాల్లో అభివృద్ధి చెందింది. జపమాల మొదట సాదా చెక్క పూసలతో తయారైంది. తరువాత కాలంలో రుద్రాక్ష, తులసి, స్ఫటికం, ముత్యాలు వంటి పదార్థాలతో తయారు చేయడం ప్రారంభమైంది. వివిధ మతాల్లో పూసల సంఖ్య మారినా, జపం కోసం మాల వినియోగం విస్తృతంగా వ్యాప్తి చెందింది.
ఇస్లాంలో సాధారణంగా 99 పూసల తస్బీహ్ ఉంటుంది. క్రైస్తవంలో రోసరీ వాడకం ఉంది. కానీ 108 పూసల జపమాల భారతీయ ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాల్లో ప్రత్యేక స్థానం పొందింది. ముఖ్యంగా గుర్తుంచుకోవాల్సిన విషయం ఏమిటంటే.. బౌద్ధంలో అసలు ప్రాముఖ్యం జపమాలకు కాదు. ధ్యానం అంటే మనస్సును పరిశీలించడం, శ్వాసను గమనించడం, బాధ మూలాన్ని అర్థం చేసుకోవడం. జపమాల అనేది ఒక సహాయక సాధనం మాత్రమే. అది ఏకాగ్రతకు సహాయం చేస్తుంది కానీ విముక్తి మార్గం పూర్తిగా దానిపైన ఆధారపడదు. కాబట్టి చరిత్రాత్మకంగా చెప్పాలంటే జపమాల వినియోగానికి ప్రాచీన, స్పష్టమైన ఆధారాలు బౌద్ధ సంప్రదాయంలో కనిపిస్తున్నాయి. మహాయాన బౌద్ధం ఈ పద్ధతిని అభివృద్ధి చేసి విస్తరించింది. 108 సంఖ్యకు బౌద్ధ తత్త్వంలో ఒక లోతైన అర్థం ఉన్నప్పటికీ అది ఒకే మూలం కాదు. అనేక సాంస్కృతిక, జ్యోతిష, యోగ, ఖగోళ భావనల సమ్మిళితంగా ఈ సంఖ్య ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం పొందింది.